✍️ autorski tekst našeg člana Vojislava Durmanovića
Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine, koji je u socijalizmu slavljen 27. jula iz sećanja na oslobođenje Drvara, Grahova i mesta Oštrelj 1941. od strane ustaničkih odreda, danas je prognan iz zvaničnih kalendara sa obe strane entitetske linije u susednoj nam BiH i sveden na obeležavanje u okvirima subnorovskog folklora. Ono što je započelo kao stihijski otpor masa srpskog seljaštva istrebljenju na koje ih je bila osudila NDH u okolini mitskog Nevesinja, strategijom narodnooslobodilačkog rata na čelu sa KPJ izraslo je u najmasovniji i najorganizovaniji antifašistički gerilski pokret otpora na evropskom tlu posle beloruskih partizana i jezgro napora čitave jugoslovenske revolucije, na kojem je i Tito prvi put stupio u istoriju pod vlastitim imenom i prezimenom. Jedna od prvih pušaka pobunjene Bosanske Krajine, narodni heroj Osman Karabegović formulisao je ideologiju oružanog bratstva i jedinstva u antikolonijalnom otporu rečima: srpska trobojka na našoj znački simbol je porobljenog srpstva, a crvena zvijezda na njoj znak bratstva naroda. Zahvaljujući toj formuli, partizani su iz krvavog vrtloga raskola i revanšizma koji je u Bosni i Hercegovini otpočeo okupator da bi na zgarištu stare Jugoslavije, po Musolinijevoj izjavi, napravio prašinu od naroda kojom je zgodno manipulisati, izašli kao pobednici jer su bili jedina vojska koja je okupljala narodne mase oko životnih interesa. Samo dve godine kasnije, svega pedesetak kilometara od ustaških i nemačkih garnizona u Banjaluci, uoči nacističkog poraza pod Staljingradom, objavom ravnopravnosti svih građana i državotvornih naroda na oslobođenoj teritoriji, uz obećanje da nijedan od njih više nikad neće ostati manjina bez kontrole nad sopstvenom sudbinom, zasedanjem ZAVNOBiH-a u Mrkonjić Gradu položeni su temelji republičke državnosti Bosne i Hercegovine unutar jugoslovenske zajednice: tako je borba za zajedničke interese prerasla u bitku za jedinstvenu sudbinu.
Devedesetih je Bosna i Hercegovina iskusila reprizu bratoubilačkog pokolja u sklopu imperijalnog komadanja Jugoslavije i prisilnog iscrtavanja granice na Drini, ali bez snage otpora kakva su nekad bili jugoslovenski partizani, već uz saučesništvo kompradorskih elita tzv. nacionalnih stranaka, od kojih se svaka borila za sopstveni feud za trpezom nove podele Balkana pod dominacijom trijumfalnog NATO pakta. Našmikani leš socijalističke, višenacionalne Bosne i Hercegovine, poslužio je secesionističkim vlastodršcima u Sarajevu da nakon pronevere zavnobihovskog načela o ravnopravnosti i saglasju sva tri državotvorna naroda prvomartovskim referendumom isprovociraju ratobornu reakciju srpske strane koja ga je odbacila i zemlju gurnu u klanicu. Srpsko rukovodstvo sa Pala, koje je uzurpiralo volju srpskog naroda u BiH za opstankom jedinstvene države, i formalno je poništilo zaključke zasedanja ZAVNOBiH-a 20. jula 1993. baš u Mrkonjić Gradu, a na ustavno nasilje secesionista u poznatom maniru ravnogorskih četnika svesno uzvratilo spiralom pogroma nad nesrpskom populacijom u Podrinju i Bosanskoj Krajini.
Danas u Bosni i Hercegovini, nakon krvavog preustroja u mandatnu teritoriju pod prinudnom upravom UN koji je preživela 1992-1995. godine, nijedan od njenih naroda ne uživa punu slobodu odlučivanja i pravo na samoopredeljenje. Beskonačnom utakmicom bez pobednika između promašenih maksimalističkih aspiracija – unitarizma sa jedne i separatizma sa druge strane, uz uzajamno, podlo omalovažavanje legitimnih nacionalnih prava – otuđene kompradorske koterije ne samo što razaraju društveno poverenje i samopouzdanje za smislen dijalog o zajedničkim životnim interesima radnog naroda, već destabilizacijom unedogled pravdaju tihi apsolutistički režim neizabrane birokratije u kancelariji OHR i Ustavnom sudu BiH, kao i prisustvo NATO čizme u teatru kontrolisanog konflikta na bosanskohercegovačkom tlu. U kontekstu potpune vojne, diplomatske i ostalih vidova prevlasti američkog imperijalizma nad ovim prostorima, svaka od ovih iluzornih inicijativa koje neizmenično dolaze iz Sarajeva i Banjaluke ne znači borbu za više suverenosti, već za produbljenje klijentelizma i zavisnosti od jednog mogućeg sponzora takvih ambicija. Kao kolevka antikolonijalne borbe južnih Slovena od Nevesinje puške i Principovog atentata do kolosalnih partizanskih bitaka, a s obzirom na stravično iskustvo građanskog rata devedesetih, Bosna i Hercegovina ima naročitu istorijsku dužnost da odbije takvo svrstavanje uz geopolitičke blokove čije bi se međusobno takmičenje prelilo u domaću krizu, a da se nerešena unutrašnja pitanja, poput spora oko raspolaganja javnom imovinom između entitetskog i državnog nivoa, razreše sa polazišta ekologije i društvenog bogatstva radnog naroda, a ne privilegovanih pozicija stečajnih upravnika među kompradorskim političarima, u skladu sa načelom: tuđe nećemo, svoje ne damo – Bosna i Hercegovina narodima Bosne i Hercegovine!
